EU-Hof uitspraak Dienstenrichtlijn: een toelichting

UITSPRAAK EU-HOF GEEFT GRENZEN AAN OVERHEID VOOR BEPERKINGEN DETAILHANDEL

Het Europese Hof van Justitie (“het Hof”) heeft recentelijk (30 januari, ECLI:EU:C:2018:44) een uitspraak gedaan die belangrijke gevolgen kan hebben voor het winkellandschap in Nederland. Daarom een toelichting op deze uitspraak vanuit de Commissie Overheid & Beleid.

Het Hof heeft in reactie op vragen van de Nederlandse rechter geoordeeld dat de Europese Dienstenrichtlijn ook van toepassing is op detailhandel omdat detailhandel kwalificeert als dienst. Dit terwijl de hoogste Nederlandse bestuursrechter (de Raad van State) tot nog toe andersom heeft geoordeeld: dat de Dienstenrichtlijn niet van toepassing is op detailhandel.

Het Europees recht kent het recht op vrije vestiging en vrij verkeer van diensten. Dit betekent dat de vrijheid de regel is en de beperking de uitzondering. Op basis van de Dienstenrichtlijn en de uitspraak van het Hof moet de overheid aantonen waarom een beperking van die vrijheid (zoals brancheringsbepalingen in bestemmingsplannen) gerechtvaardigd is.

Dit betekent dat gemeenten en provincies die regels willen opleggen met economische effecten (zoals restricties aan reguliere (niet-grootschalige) detailhandel) aan de volgende voorwaarden uit de Dienstenrichtlijn moeten voldoen:

  • discriminatieverbod: geen direct of indirect onderscheid naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van hun statutaire zetel;
  • noodzakelijkheid: de eisen zijn gerechtvaardigd wegens een dwingende reden van algemeen belang, en
  • evenredigheid: de eisen moeten geschikt zijn om het doel te bereiken, gaan niet verder dan nodig is om dit doel te bereiken en het doel kan niet met andere, minder beperkende maartregelen worden bereikt.

Samengevat: de overheid moet aantonen dat een beperking van de dienstenvrijheid evenredig, doelmatig en noodzakelijk is ter bescherming van het stedelijk milieu. De overheid moet dit zorgvuldig onderbouwen en  aantonen dat bijvoorbeeld leegstand met én door de detailhandelsbeperking effectief wordt voorkomen én dat het doel niet met een minder beperkende maatregel kan worden bereikt.

Deze uitspraak heeft tot gevolg dat brancheringregels in bestemmingsplannen kunnen worden aangemerkt als een belemmering van de vrijheid van vestiging, die moeten worden gerechtvaardigd wegens dwingende redenen van algemeen belang.

De Raad van State heeft sinds vorig jaar een groot aantal beroepsprocedures aangehouden in afwachting van deze uitspraak van het Hof. Die zaken moeten nu aan de hand van de door het Hof geformuleerde criteria worden beoordeeld. We verwachten de eerste uitspraak van de Raad van State in de Appingedam-zaak binnen een aantal weken. We zullen dan zien hoe de Raad van State in de praktijk met de nieuwe motiveringseis voor detailhandelsbeperkingen omgaat.

NRW Commissie Overheid & Beleid, april 2018

NRW NEW GEN – Quicktrip Liverpool en Manchester  

De NRW New Gen leden hebben dit jaar in het kader van de jaarlijkse Quicktrip Liverpool en Manchester bezocht. Een prettig georganiseerd, goed gevuld en afwisselend programma bracht de New Gen leden samen op Schiphol. Met een programmaboekje (inclusief smoelenboek) op zak, werden deze twee interessante Engelse (winkel)steden van 13 tot 15 september aangedaan. Het … Lees verder

NRW Kennis & Innovatie Award jurylid – Ingrid Janssen

‘Het gaat goed in de vastgoedsector. Er wordt weer geld verdiend en het maatschappelijk bewustzijn in de sector groeit. Toch laten we kansen liggen als we op de oude bekende manier de nieuwe uitdagingen in de sector oppakken. Een moderne vastgoedprofessional snapt de ontwikkelingen in de sector. Met nieuwe businessmodellen, een andere bedrijfsvoering of simpelweg … Lees verder

NRW Kennis & Innovatie Award jurylid – Gertjan Slob

Ik ben in 1967 geboren boven de kledingzaak van mijn ouders. Interesse in winkelen en winkels is mij dus van jongs af aan bijgebracht. Na mijn middelbare school ben ik Geografie gaan studeren in Utrecht met als specialisaties Geografie voor Educatie en Geografische Informatie Systemen. In 1992 ben ik gestart als GIS-consultant bij een IT-bedrijf. … Lees verder